Polscy producenci szachów - polskie rzemiosło na szachownicy

 

szachy

Polskie szachy to branża, o której prawie się nie mówi. Mamy świetnych szachistów, turnieje i kluby w każdym większym mieście. Rzadko jednak zastanawiamy się, kto robi to, na czym gramy. A robią to w Polsce całkiem sprawni rzemieślnicy, w małych miejscowościach na Podkarpaciu, w Małopolsce czy w Beskidach.

Dlatego w tym artykule zajrzymy za kulisy. Zobaczymy, jak wygląda ta nisza w Polsce, jak się ma do Europy i świata, i przyjrzymy się sześciu firmom, które warto znać: Madoń, Węgiel, Sunrise, Filipek Wood, Gniadek i Żurek. Oczywiście nie są to wszyscy polscy producenci szachów, ale według mojej opinii najwięksi i najbardziej znani.

Jak wygląda branża szachowa w Polsce?

Zacznę od uczciwego zastrzeżenia: nie istnieje żaden oficjalny, publiczny ranking ani rejestr „producentów szachów w Polsce“. Szachy w statystykach giną w szerokiej kategorii gier i wyrobów drewnianych, więc nikt nie poda ci dokładnej liczby. Można za to policzyć firmy, które same przedstawiają się jako producenci i faktycznie mają własną markę, katalog i zakład. Z tej perspektywy mówimy o kilku do kilkunastu podmiotów, a sześć z nich omawiamy dziś.

Co je łączy? Prawie wszystkie zaczynały jako małe, często rodzinne firmy. Wiele z nich ma korzenie w latach 60., 80. albo na początku 90., czyli w czasach, gdy przedsiębiorczość w Polsce oznaczała coś zupełnie innego niż dziś. Dziś bazują na drewnie (grab, buk, jawor, wiśnia, dąb, mahoń z importu), na ręcznej obróbce i na rzemieślniczych technikach, takich jak wypalanie wzorów, intarsja, malowanie czy rzeźbienie.

Druga cecha wspólna to rozdrobnienie. Nie mamy jednego dużego koncernu szachowego. Mamy mozaikę firm, z których każda ma swoją specjalizację:

  • jedni stawiają na szachy rzeźbione i artystyczne,

  • inni na turniejowe, zgodne ze standardami FIDE,

  • jeszcze inni na nietypowe odmiany gry, jak szachy dla trzech graczy.

Dla klienta to dobra wiadomość, bo wybór jest naprawdę szeroki. Dla branży to wyzwanie, bo konkuruje z masowym importem z Azji.

Polska na tle Europy i świata

Tu trzeba spojrzeć realistycznie. Światowym centrum produkcji drewnianych szachów są Indie. Według jednego z producentów z Amritsaru to właśnie tam skupia się rzemiosło, które łączy wielowiekowe tradycje artysanalne ze standardami turniejowymi, a zakład z tego miasta wytwarza oficjalne zestawy na Mistrzostwa Świata (figury do World Chess Championship powstają w fabryce w Amritsarze). Duże europejskie i amerykańskie marki, takie jak The House of Staunton, często zlecają produkcję właśnie tam. Z kolei forumowicy zwracają uwagę, że Jaques, brytyjski symbol branży, produkuje w Indiach według własnych standardów. Obok Indii są jeszcze Chiny, które dominują w segmencie tanich zestawów plastikowych i masowych.

A Europa? Wzorzec figur, który znamy dziś jako Staunton, wywodzi się z Wielkiej Brytanii. Zaprojektowano go w 1835 roku, a opatentowano w 1849. Z Londynem kojarzy się też Jaques, firma, której tradycja sięga, jak podają źródła branżowe, roku 1795 (Jaques of London to jeden z najstarszych producentów gier na świecie). Z Holandii pochodzi z kolei DGT, czyli elektroniczne zegary i szachownice, które widzisz na większości poważnych turniejów.

Gdzie w tym wszystkim są Polacy? Nie jesteśmy potęgą wolumenową i nie ma sensu udawać, że jest inaczej. Nie wytworzymy tylu zestawów co Indie i nie zejdziemy z ceną do poziomu fabryk z Yiwu. Nasza przewaga leży gdzie indziej:

  1. Bliskość i krótki łańcuch dostaw. Szachy z Tarnowa czy Stryszawy docierają do klienta w Niemczech szybciej niż paczka z drugiego końca świata.

  2. Elastyczność. Małe firmy łatwiej wykonają personalizację, grawer czy zestaw na specjalne zamówienie.

  3. Nisze. Szachy dla trójki graczy, heksagonalne szachy Glińskiego, zestawy dla niewidomych. To rzeczy, których duże fabryki nie robią, bo im się to nie opłaca.

  4. Ślad „Made in Poland“. Coraz więcej kupujących zwraca uwagę na to, skąd pochodzi produkt i z jakiego drewna powstał.

Sześć polskich marek, które warto znać

Przechodzę do konkretów. Każda z poniższych firm ma inny charakter, więc opisuję je po kolei.

Madoń - szachy rzeźbione od 1981 roku

Firma Madoń Chess, związana z nazwiskiem Wawrzyńca Madonia, działa od 1981 roku i specjalizuje się w szachach rzeźbionych oraz artystycznych. Na swojej stronie piszą wprost, że w tym segmencie są wiodącą firmą na rynku polskim i światowym. Producent podaje, że aktualnie wytwarza około 80 różnych modeli, od prostych zestawów dla dzieci po dzieła o wartości artystycznej, stoły szachowe i duże szachy ogrodowe.

szachy firmy Madoń
Szachy firmy Madoń

Co wyróżnia Madonia? Przede wszystkim motywy historyczne. W katalogu znajdziesz zestawy inspirowane bitwą pod Grunwaldem, starożytną Spartą czy kasetę z pocztem królów polskich. To pomysł, który świetnie sprawdza się jako prezent dla kogoś, kto lubi zarówno szachy, jak i historię. Firma deklaruje, że do rzeźbionych szachów używa twardego drewna z certyfikatem FSC, a figury są obciążane metalem, żeby stabilnie stały na planszy. Poza tym warcaby, backgammon, stoliki szachowe, deski turniejowe i puchary w kształcie figur.

Wszystko jest w całości wytwarzane w Polsce, a produkty trafiają zarówno do klientów w kraju, jak i do odbiorców w całej Europie i poza nią.

Węgiel Chess - tarnowska marka z historią sięgającą 1964 roku

To jedna z najbardziej „historycznych“ firm na naszej liście. Węgiel Chess opisuje swoje początki tak: w 1964 roku założyciel zrezygnował z pracy państwowej i zaczął własną działalność, początkowo od szachów magnetycznych, z trzema pracownikami. Dwa lata później zatrudniał już dziewięć osób. W 1967 roku firma po raz pierwszy wystawiła swoje szachy na targach krajowych, co przyniosło pierwsze zamówienia eksportowe, a w 1983 roku uzyskała koncesję na sprzedaż do tak zwanego drugiego obszaru płatniczego. Dla młodszych czytelników: to czasy, gdy sprzedaż na Zachód wymagała specjalnych zezwoleń i była sporym osiągnięciem. Dzięki temu firma trafiła na targi m.in. do Paryża, Szwajcarii i Niemiec.

Dziś, według informacji ze strony, zakład zatrudnia ponad 130 osób, a oferta obejmuje ponad pięćdziesiąt rodzajów szachów, warcaby i backgammon. Biuro mieści się w Tarnowie, a fabryka w Podlesiu Machowskim w gminie Łęki Górne na Podkarpaciu. Firma podkreśla, że nie składa importowanych produktów, tylko sama wytwarza i ręcznie zdobi swoje wyroby: obróbka drewna, wypalanie wzorów na figurach i planszach, malowanie plansz, sklejanie opakowań. Marka chwali się też, że z jej szachów turniejowych korzystał Garri Kasparow.

szachy polskiej firmy Węgiel
Szachy firmy Węgiel


Ta firma pokazuje najlepiej, jak polska rodzinna manufaktura może urosnąć do poziomu zakładu zatrudniającego setki ludzi w regionie, w którym miejsc pracy w przemyśle nigdy za wiele.

Sunrise Chess & Games (Fabryka Szachów) - polski producent z angielską nazwą

Sunrise wygląda trochę inaczej niż reszta. To bardziej firma-sklep połączona z produkcją. Na stronie czytamy, że jest to polska firma zajmująca się produkcją i sprzedażą ręcznie wykonywanych gier drewnianych: szachów, warcabów i backgammona. Istnieje od 1996 roku, a angielska nazwa wynika z eksportu do wielu krajów. Podkreślają, że jest to firma w 100% polska. Gry eksportują do większości krajów europejskich, ale też do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii i Japonii.

Najciekawsza jest strona produkcyjna. Firma pisze, że szachy powstają w Polsce, wytwarzane przez polskich rzemieślników z drewna pochodzącego z lasów państwowych. Wymienia gatunki: grab, jawor, buk, brzozę, mahoń, dąb, lipę, wiśnię, orzech oraz fornir wenge i mahoniu. W szachach profesjonalnych obciążniki są ze stali, a nie z toksycznego ołowiu, co jest ciekawym szczegółem. Standardy figur Staunton i desek mają być zgodne z wymaganiami FIDE.

Sunrise uczciwie przyznaje też, że część produktów importuje: ekskluzywne figury i deski z Indii, tanie szachy plastikowe z Chin i Turcji, a elektroniczne zegary i komputery szachowe z Holandii. Ma też w ofercie zegary DGT i jest od ponad 20 lat wyłącznym dystrybutorem książek szachowych kilku zagranicznych wydawnictw, między innymi New in Chess i Quality Chess. Do tego dochodzą zamówienia specjalne (od 500 sztuk jednego produktu), grawer laserowy i współpraca ze szkołami oraz klubami, którym firma oferuje preferencyjne ceny. To mocny przykład tego, że producent może jednocześnie być lokalnym rzemieślnikiem i partnerem dla całego środowiska szachowego.

Filipek Wood - rodzinna firma z drewna i pomysłu

Filipek Wood to rodzinna firma, która działa od 1990 roku, czyli ponad 30 lat. Specjalizuje się w ręcznie wykonywanych grach drewnianych: szachach, warcabach i backgammonie. Wszystkie produkty są wytwarzane w Polsce, zarówno przez samą firmę, jak i przez zaprzyjaźnionych rzemieślników. To zresztą ciekawy model: nie jedna wielka hala, tylko sieć współpracujących pracowni.

Oferta jest bardzo przejrzysta i zorganizowana według kategorii: szachy turniejowe (duże, średnie, małe), tradycyjne, zdobione, magnetyczne, a do tego szachownice, figury, torby, kuferki i zegary. Ceny, co warto odnotować, są dość przystępne. Na stronie głównej widzimy m.in. szachy turniejowe z intarsją od około 250 zł, zestawy magnetyczne od około 130 zł, a bardziej ekskluzywne modele zdobione, jak szachy dębowe 64 cm, kosztują około 800 zł. Ważnym elementem jest również personalizacja: grawer z dedykacją, cytatem, logo, a nawet odręcznym pismem. Jeśli szukasz szachów na ślub, komunię albo jubileusz, to jest dokładnie ten kierunek.

Gniadek - tarnowska Wytwórnia Szachów od 1980 roku

Wytwórnia Szachów Gniadek istnieje od 1980 roku i od początku produkuje gry z drewna: szachy, warcaby i backgammon. Według informacji firmy w ofercie jest ponad 40 modeli, w tym także szachy dla niewidomych. To drobiazg, który robi wrażenie, bo sprzęt dostosowany do osób niewidomych to specjalistyczna nisza, w której nie ma tłumu producentów.

Firma dzieli swoje wyroby na dwie grupy: sprzęt dla profesjonalistów, doceniany przez kluby sportowe, oraz modele dla amatorów. Siedziba mieści się w Tarnowie, tym samym mieście, w którym ma biuro Węgiel Chess.


Szachy Żurek - niszowe odmiany gry prosto ze Stryszawy

Ostatnia firma jest chyba najbardziej oryginalna. Zakład Produkcyjno-Handlowo-Usługowy Żurek Jan istnieje oficjalnie od 11 lutego 2002 roku i ma siedzibę w Stryszawie, w polskich górach. Sami piszą, że są „góralami otoczonymi piękną przyrodą“, co dodaje im klimatu.

Prawdziwą wizytówką jest jednak oferta. Jan Żurek zainspirował się koncepcją szachów dla trójki graczy profesora Filka, przez lata ją dopracowywał i w końcu zastrzegł własną wersję w Urzędzie Patentowym. Według firmy jest to dziś jedyny w Polsce producent szachów dla trzech graczy. Poza tym w ofercie są szachy klasyczne, warcaby, szachy stupolowe (Capablanki) oraz heksagonalne szachy Glińskiego. A to ciekawostka dla Polaków: heksagonalne szachy wymyślił Władysław Gliński, polski wynalazca, w 1936 roku. Mało kto wie, że ta odmiana, dziś znana na świecie, ma polskie korzenie, a Żurek podtrzymuje tę tradycję.

Firma robi też szachy wypalane, a jako imitację intarsji stosuje druk UV, szachy ozdobne wykonane ręcznie, szachy folkowe i zestawy personalizowane. Produkty trafiają według informacji firmy do Francji, Niemiec, Czech, Anglii, USA, Japonii i na Węgry. To dowód, że w branży, w której nie da się konkurować ceną z Azją, można wygrać pomysłem.

Dlaczego to wszystko ma znaczenie dla polskiej gospodarki?

Gdy czytasz o firmie zatrudniającej 130 osób albo o rodzinnym zakładzie w beskidzkiej wsi, łatwo uznać, że to drobiazgi. Ale gospodarka składa się właśnie z takich elementów. Co dają polskie szachy?

Miejsca pracy poza wielkimi miastami. Podlesie Machowskie, Stryszawa czy podtarnowskie okolice to nie są ośrodki, w których inwestują globalne korporacje. Rzemieślnicza produkcja daje tam stabilne zatrudnienie dla stolarzy, malarzy, szlifierzy i pakowaczy. Węgiel Chess zatrudnia ponad 130 osób, a to już poważny pracodawca w skali lokalnej.

Przetwarzanie lokalnego surowca. Sunrise pisze, że korzysta z drewna z lasów państwowych. Madoń deklaruje drewno z certyfikatem FSC. Filipek Wood sadzi drzewa. Z punktu widzenia gospodarki to wartość dodana: z surowca, który sprzedany jako kłoda kosztowałby niewiele, powstaje produkt wielokrotnie droższy.

Eksport. Prawie każda z opisywanych firm sprzedaje za granicę. Eksport małych firm rzemieślniczych nie zmienia bilansu handlowego państwa, ale zmienia obraz Polski: kojarzymy się nie tylko z meblami i jabłkami, lecz także z dobrze zrobionymi szachami.

Przekazywanie umiejętności. Węgiel Chess pisze, że jego rzemieślnicy przekazują swoje umiejętności z pokolenia na pokolenie. Rzemiosło jest zawodem, który znika, jeśli nikt go nie uczy. Każdy zakład, który utrzymuje ręczną produkcję, ratuje kawałek tej wiedzy.

Wsparcie dla środowiska szachowego. Sunrise reinwestuje część przychodów w szkoły i stowarzyszenia, a wiele firm zaopatruje kluby i turnieje. Szachy w polskich szkołach rozwijają się, więc popyt na sprzęt rośnie. Dobrze, gdy ten sprzęt pochodzi od polskich producentów, a pieniądze zostają w kraju.


Podsumowanie

Polscy producenci szachów to nie żaden gigant przemysłowy, tylko grupa rzemieślników i rodzinnych firm, z których każda ma własną historię. Od Węgla, który zaczynał w 1964 roku od szachów magnetycznych i trzech pracowników, przez Gniadka i Madonia, działających od przełomu lat 70. i 80., po Filipka, Sunrise i Żurka, którzy dołączyli w latach 90. i na początku XXI wieku. Wszyscy są trochę inni, ale łączy ich jedno: chcą, żebyś grał na czymś, co zostało zrobione z głową.

W skali świata jesteśmy małym graczem, bo szachowe centrum produkcyjne leży w Indiach, a masowo dominują Chiny. W Europie mamy za to solidną, rozpoznawalną niszę, w której liczy się jakość, personalizacja i oryginalne pomysły, takie jak szachy dla trzech graczy czy zestawy dla niewidomych.

Następnym razem, gdy będziesz wybierać szachy, zajrzyj najpierw na polskie strony. Być może to właśnie z Tarnowa, Stryszawy albo Łęk Górnych przyjedzie do ciebie skoczek, którym zagrasz najważniejszą partię roku.


Drogerie Jawa - polska sieć drogerii

 

polskie drogerie

Zastanawiałeś się kiedyś, kto stoi za drogerią, do której zaglądasz po szampon, tusz do rzęs albo płyn do podłóg? Rossmann, Hebe i dm mają za sobą zagraniczny kapitał. Przy drogeriach Jawa sprawa wygląda inaczej. To sieć z wyłącznie polskim kapitałem, a za szyldem stoi warszawska firma dystrybucyjna.

W tym artykule opowiem Ci, jak wygląda rynek drogerii w Polsce i gdzie na jego tle mieści się marka Drogerii Jawa. Opiszę, skąd się wzięła i jak działa na co dzień. Sprawdzimy też, co sieć daje polskiej gospodarce.

Rynek drogerii w Polsce: kto tu rozdaje karty?

Zacznijmy od szerszego obrazu. Polska to kraj, w którym drogerie są wszędzie. Jedne stoją w galeriach, inne w parkach handlowych, jeszcze inne na osiedlach, blisko Biedronki czy Lidla. Rynek ma wyraźnego lidera.

Rossmann zakończył 2024 rok z 1925 placówkami w 709 miejscowościach, a w ciągu jednego roku otworzył 164 nowe drogerie. Według późniejszych doniesień przekroczył w 2025 roku historyczną barierę 2000 sklepów. Sieć szacuje też, że odwiedza ją codziennie 1,2 mln Polaków. Przy takiej skali konkurencja ma pod górkę.

Drugą siłą jest Hebe, należące do portugalskiej grupy Jerónimo Martins, czyli właściciela Biedronki. Według najnowszych danych na koniec czerwca 2026 roku sieć liczyła 412 sklepów. Spółka podkreśla przy tym, że rynek pozostaje pod silną presją cenową, a wartość koszyka zakupowego spada. Do tego dochodzi niemiecki dm, który w Polsce jest stosunkowo młody, ale dość szybko się rozpycha.

Trzeba wspomnieć też o Super-Pharm i o sieciach z polskim rodowodem, takich jak Natura czy Drogerie Polskie. Branżowy portal opisywał Naturę jako jedną z największych i najdłużej działających sieci na polskim rynku. Inna rzecz, że w komentarzach rynkowych coraz częściej pojawia się teza, że duże zachodnie sieci dzielą między siebie polski rynek. To trochę boli, bo sporo pieniędzy z polskich portfeli płynie do zagranicznych centrali.

Na tym tle widać, że miejsca na rynku nie ma dużo, a ruch w nim robią głównie giganci. Jak więc ma się w tym świecie sieć licząca około 75 sklepów? Okazuje się, że całkiem sensownie, bo wybrała własną niszę.

Czym właściwie są Drogerie Jawa?

Na stronie sieci przeczytasz, że Jawa to koncept drogeryjny stworzony z myślą o klientkach, które szukają atrakcyjnych cen, szerokiej oferty i profesjonalnego doradztwa na miejscu. Sieć działa od 13 lat i prowadzi 75 własnych drogerii.

Asortyment jest typowy dla klasycznej drogerii. Znajdziesz tu kosmetyki i akcesoria do makijażu, pielęgnację twarzy, ciała, włosów i paznokci, artykuły higieniczne, chemię gospodarczą i produkty dla dzieci. Kategorie na stronie internetowej sięgają jeszcze dalej: są perfumy, produkty męskie, artykuły dla zwierząt, pielęgnacja roślin, a nawet wkłady do zniczy.

Według branżowych opisów sklepy mają od 88 do 200 mkw. i około 9 tys. pozycji asortymentowych. Do kategorii wiodących należą makijaż, zapachy, pielęgnacja biała, pielęgnacja i koloryzacja włosów oraz sprzątanie. Czyli to nie żadna wielka hala, tylko osiedlowa drogeria porządnie zaopatrzona.


Skąd się wzięła Jawa? Krótka historia z Warszawy

Sieć nie wyrosła z niczego. Za jej stworzeniem stoi Komplex-Torus, warszawski dystrybutor chemii gospodarczej i kosmetyków. Branżowe źródła piszą, że historia Jawy wywodzi się z grupy zakupowej założonej właśnie przez tę firmę. Strona sieci podaje, że marka powstała w 2013 roku.

Ewolucja modelu była dość pouczająca. Z opisów wynika, że sieć powstała jako grupa zakupowa, potem przekształciła się w sieć franczyzową, aż w końcu postawiła na otwieranie własnych drogerii. Dlaczego? W 2019 roku prezes przyznał, że prowadzenie sieci franczyzowej jest bardzo obciążające finansowo i organizacyjnie. Ostatecznie zwyciężyła koncepcja własnych sklepów, z czego sieć jest dziś znana.


Rok 2018: Warszawa, nowy wygląd i odmłodzenie marki

Kluczowym momentem był rebranding. W 2018 roku sieć przeprowadziła gruntowny remodeling sklepów i wprowadziła nową księgę wizualną marki. Pierwsza drogeria Jawa w stolicy ruszyła w październiku 2018 roku przy ul. Chełmskiej 9 na Dolnym Mokotowie, jako pierwsza po gruntownym remodelingu. Zmieniło się logo, wystrój i sposób komunikacji z klientkami.

Przedstawicielka marketingu sieci opowiadała wtedy, że rebranding odmłodził grupę docelową, a sklep na Chełmskiej notował z miesiąca na miesiąc coraz lepsze wyniki. To dość uczciwa lekcja dla wszystkich małych sieci. Nawet jeśli nie masz budżetu Rossmanna, możesz zadbać o spójny wygląd i język marki.

Dziś na stronie widać kolejny etap tej zmiany. Sieć opisuje metamorfozę drogerii, której symbolem jest kwiat lotosu, kojarzony z odrodzeniem, czystością i młodością. Taki zabieg to klasyczny sposób, żeby odświeżyć markę bez zmiany jej istoty.

Dlaczego małe i średnie miasta?

To chyba najciekawsza część strategii. Duzi gracze walczą o galerie handlowe i duże aglomeracje. Jawa na początku poszła w drugą stronę. Strona sieci wyjaśnia, że pierwsze placówki powstawały w małych i średnich miejscowościach, aby klientki miały stały dostęp do szerokiego wachlarza kosmetyków i chemii gospodarczej w przystępnych cenach. Wiele z tych sklepów według sieci jest do dziś drogerią pierwszego wyboru.

Spójrz na to z perspektywy mieszkanki miasteczka liczącego kilkanaście tysięcy mieszkańców. Rossmann bywa tam daleko, a w sklepie spożywczym ofertę kosmetyczną ma jedna półka. Sprawna lokalna drogeria z dziewięcioma tysiącami produktów to wtedy realna wygoda, a nie dodatek.

Prezes opisywał w 2019 roku, że sieć stara się lokować drogerie w pobliżu popularnych dyskontów lub marketów spożywczych, w minipasażach handlowych. To bardzo praktyczne podejście. Klient i tak jedzie na zakupy spożywcze, więc po drodze zahaczy o drogerię.

Z czasem sieć zaczęła wchodzić też do większych miast. Z publikacji branżowych wynika, że Warszawa, Lublin, Białystok, Dąbrowa Górnicza oraz Zabrze to przykłady nowych placówek w dużych miastach i aglomeracjach. Wiosną 2021 roku sieć zamknęła kwartał z 70 sklepami. Co ciekawe, paradoksalnie rozwojowi sieci pomogła pandemia. To pokazuje, że stacjonarne drogerie, szczególnie te osiedlowe, nie były tak bardzo zagrożone, jak niektórzy sądzili.


Własne sklepy zamiast franczyzy – czy to się opłaca?

Na polskim rynku to model dość nietypowy. Wiadomości Kosmetyczne opisywały, że Jawa jest drugą co do wielkości siecią drogeryjną z wyłącznie polskim kapitałem i prowadzącą wyłącznie własne sklepy. Zaleta własnej sieci jest oczywista: masz pełną kontrolę nad standardem obsługi, wyglądem i ofertą. Klientka wchodzi do Jawy w jednym mieście, w drugim i trzecim, a wszędzie czuje się podobnie.

Wada to koszt. Każdy nowy sklep to czynsz, wyposażenie, towar i pracownicy, a wszystko po stronie spółki. Franczyza przerzuca część tych ciężarów na lokalnych przedsiębiorców. Jawa po prostu zdecydowała, że woli mieć kontrolę niż szybszy wzrost.

Warto dodać, że Komplex-Torus nadal współpracuje z innymi podmiotami. W rozmowie z 2019 roku prezes mówił, że firma zaopatruje partnerskie drogerie powiązane miękką franczyzą oraz sklepy innych formatów, które prowadzą stoiska kosmetyczno-chemiczne pod szyldem „Jawa Czysto i Pięknie”. Zakładka „Zgłoś lokalizację” na stronie wskazuje natomiast, że sieć wciąż szuka lokali pod nowe sklepy.

Wpływ na polską gospodarkę: skala niewielka, ale konkretna

Miejsca pracy. W 2022 roku sieć informowała, że w samych sklepach zatrudnia ponad 400 osób. Jeszcze wcześniej mówiono o 350. Do tego dochodzi zespół w centrali i magazynie. Z branżowych opisów wynika, że spółka rozwija się w zakresie IT, marketingu, logistyki i category managementu, inwestuje w szkolenia i wewnętrzne awanse. W małej miejscowości kilka etatów w drogerii to realnie odczuwalna zmiana.

Podatki i pieniądze zostające w kraju. Skoro to spółka z polskim kapitałem, zyski nie płyną do zagranicznej centrali. To argument, który dla wielu klientów ma znaczenie, choć nie trzeba z niego robić wielkiej ideologii.

Alternatywa dla koncentracji rynku. Kiedy rynkiem rządzą dwie, trzy duże sieci, dostawcy mają coraz mniej odbiorców, z którymi mogą negocjować. Dodatkowy, niezależny gracz, nawet mały, poszerza pole manewru. To trochę jak z lokalnym piekarzem w świecie supermarketów: jego obecność nie rozwiązuje wszystkiego, ale pomaga.

Lokalna dostępność. Tu efekt jest najbardziej namacalny. Sieć rozwija się tam, gdzie dostęp do szerokiego wyboru kosmetyków był wcześniej ograniczony, a sama deklaruje, że w wielu miejscowościach jest drogerią pierwszego wyboru.


Wyzwania, przed którymi stoi sieć

Żeby nie było zbyt różowo, spójrzmy na trudniejsze strony.

Po pierwsze, presja cenowa. Skoro nawet Hebe mówi o spadającej wartości koszyka i wojnie cenowej, mała sieć ma jeszcze mniejszy margines. Rossmann ma ogromną siłę zakupową i może zejść z ceną tam, gdzie Jawa nie dałaby rady.

Po drugie, koszty prowadzenia działalności. Prezes mówił o tym już w 2019 roku, wskazując rosnące koszty jako jedno z największych wyzwań. Od tamtej pory płace, czynsze i energia nie zrobiły się tańsze.

Po trzecie, konkurencja wchodzi w małe miasta. Rossmann otwierał ostatnio kilkaset sklepów rocznie, a coraz więcej z nich trafia do miejscowości, które do niedawna były „bezpieczną strefą” mniejszych graczy. Jawa będzie więc musiała bronić swoich lokalizacji skuteczną obsługą i dobrze dobraną ofertą.

Po czwarte, kosmetyki naturalne i zmieniające się gusty klientów. Sieć zapowiadała powiększenie asortymentu produktów naturalnych, choć jednocześnie podkreślała, że weryfikuje ich realne benefity. Rozsądne podejście, bo moda na „eko” bywa kapryśna.

Z drugiej strony ma też atuty: znajomość małych rynków, własną logistykę, dużą kontrolę nad standardem i spółkę, która nie musi tłumaczyć się zagranicznej centrali. Czas pokaże, czy to wystarczy.


Podsumowanie: polska sieć, która gra swoją grę

Drogerie Jawa to ciekawy przykład polskiej firmy handlowej, która nie próbuje na siłę konkurować z gigantami na ich zasadach. Wyrosła z hurtowni Komplex-Torus, przeszła od grupy zakupowej przez franczyzę do własnych sklepów i konsekwentnie celuje w mniejsze miejscowości. Dziś prowadzi około 75 drogerii, ma własne magazyny w warszawskim Ursusie i sklep internetowy.

Nie jest producentem, nie ma marek własnych i nie ma fabryk. Jej wkład w polską gospodarkę to miejsca pracy, logistyka, podatki płacone w kraju i obecność tam, gdzie wielcy gracze nie zawsze zaglądali. Czy to dużo? Na tle całego rynku niewiele, ale dla mieszkanek niejednego miasteczka to właśnie ta drogeria jest tą najbliższą.

Jeśli kibicujesz polskim firmom, warto śledzić, jak Jawa poradzi sobie z kolejnymi latami presji cenowej. To jedna z tych historii, które pokazują, że rynek detaliczny w Polsce nie jest całkowicie zamknięty dla lokalnego kapitału.