POLSCA chce odzyskać Bałtyk


Trzy polskie firmy żeglugowe połączyły siły. Ich nowe promy buduje polska stocznia, która zbudowała już Jantar Unity i Bursztyn Unity. Jak to wygląda z bliska.

11 listopada w Szczecinie, przy Wałach Chrobrego, odbył się chrzest Bursztyn Unity. Prom cumował w mieście od 9 listopada, a zwiedzać go było można do 14 listopada. Dla mieszkańców Szczecina i okolic, to była dobra okazja, żeby zobaczyć ten najnowszy polski prom z bliska.


prom bursztyn
Najnowszy prom M/F Bursztyn Unity, źródło grafiki: portalmorski.pl


18 listopada 2026 roku o godz. 13:00 prom „Bursztyn Unity” wypłynie z Ystad do Świnoujścia w swój pierwszy rejs z pasażerami.

Bursztyn Unity ma około 195 metrów długości. Zbudowała go Gdańska Stocznia Remontowa. Prom jest zasilany m.in. LNG, czyli skroplonym gazem ziemnym, który przy spalaniu daje mniej zanieczyszczeń niż klasyczne paliwo okrętowe. Jego bliźniak, Jantar Unity, został ochrzczony w Szczecinie w styczniu tego roku, a kilka dni później wypłynął w pierwszy rejs ze Świnoujścia do Trelleborga.


Trzej armatorzy pod jedną marką


Dekadę temu polscy przewoźnicy kontrolowali około 80 procent przewozów towarowych na Bałtyku. Dziś ich udział spadł poniżej 60 procent. Część tego spadku to niestety wynik wewnętrznej konkurencji. Polskie firmy przez lata działały na tych samych trasach ze Świnoujścia i Gdańska konkurując ze sobą o te same ciężarówki i tych samych pasażerów. Każda miała własną siatkę połączeń, własne rezerwacje i własne kampanie reklamowe, często bardzo podobne. Na tych trasach równie mocno działały Stena Line i TT-Line.


logo polsca


Teraz trzy firmy działają pod jedną marką Polsca, która pisze nowy rozdział w historii branży. Polska Żegluga Bałtycka z Kołobrzegu, znana podróżnym jako Polferries, ma doświadczenie w połączeniach promowych ze Skandynawią, głównie ze Szwecją i Danią. Żegluga Polska S.A. ze Szczecina należąca do Grupy Kapitałowej Polskiej Żeglugi Morskiej, ma długą historię w żegludze towarowej, zwłaszcza masowców wożących węgiel, rudę, zboże czy nawozy a także w przewozach promowych jako właściciel Unity Line. EuroAfrica Shipping Lines z grupy Hass Holding działa w przewozach ładunków i połączeniach promowych. Każda z tych firm stając się elementem grupy zachowuje własną strukturę. Wspólna spółka POLSCA S.A. z siedzibą w Świnoujściu przy ulicy Fińskiej prowadzi siatkę połączeń, system rezerwacji, sprzedaż biletów i marketing. Marka wystartowała pod koniec marca 2026 roku.

Pasażerowie najszybciej zauważą i niewątpliwie docenią jeden spójny system rezerwacji, który bardzo ułatwia planowanie podróży i zakup samych biletów.

Flota liczy 11 promów ro-pax, czyli jednostek, które zabierają jednocześnie pasażerów i ładunki: ciężarówki, naczepy i samochody. Kierowca samochodu ciężarowego często płynie tym samym promem co rodzina jadąca na wakacje. Najbardziej znanymi promami POLSCA Baltic Ferries są Varsovia i Jantar Unity. Varsovia to prom o długości około 216 metrów, zbudowany we włoskiej stoczni Visentini i wprowadzony do służby przez Polferries. Jantar Unity zbudowany został w Gdańskiej Stoczni Remontowa w 2025r., jego długość to 196 metrów i został wprowadzony do eksploatacji przez armatora Unity Line w styczniu 2026r. Obok nich pływają m.in. Polonia, Skania, Copernicus i Galileusz. Copernicus i Galileusz nawiązują do nauki, a Varsovia do stolicy.


prom varsovia
Prom M/F Varsovia, źródło grafiki: polsca.com


Co zamówienie na prom oznacza dla lokalnej gospodarki


Sama stocznia jako wykonawca jest w tej historii bardzo ważnym elementem. Kiedy polski armator zamawia statek w kraju, pieniądze z kontraktu trafiają najpierw do stoczni. Stocznia projektuje jednostkę albo zleca projekt biuru projektowemu, kupuje stal i wyposażenie, a większość prac oddaje podwykonawcom: spawaczom, monterom rurociągów, elektrykom, firmom od instalacji chłodniczych i malowania. Część z nich działa na Pomorzu i Zachodnim Pomorzu, więc zamówienie wspiera lokalną gospodarkę. Gdańska Stocznia Remontowa zbudowała już Jantar Unity i Bursztyn Unity. Dzięki takim zamówieniom firma zdobywa bezcenne doświadczenie, które procentuje przy budowie kolejnych jednostek.


Cztery trasy w jednym systemie


Dziś z polskich portów można popłynąć czterema trasami: ze Świnoujścia do Ystad i do Trelleborga, z Gdańska do Norvik tuż przy Nynäshamn i do Karlshamn. Ta ostatnia konkuruje bezpośrednio z linią Gdynia–Karlskrona, którą obsługuje Stena Line. Połączenia do Szwecji istniały od dawna. Nowa jest wspólna siatka, wspólny operator i wspólny plan.

Porty w ambitnych planach firmy POLSCA S.A. mają swoje zadanie i odgrywają ważną rolę. Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście to główne bramy polskiego handlu morskiego. Im sprawniejszy port, tym krótszy postój promu i większa rentowność biznesu. Świnoujście i Gdańsk są punktami startowymi dla siatki POLSCA, więc inwestycje w nabrzeża, tory dojazdowe i połączenia kolejowe są koniecznym elementem dla rozwoju firmy.


prom Jantar
Prom M/F Jantar Unity, źródło grafiki: polsca.com


Transport morski jest najtańszym sposobem przewozu dużych ładunków. Polska eksportuje maszyny, meble, żywność i części samochodowe, a samolotem wysłać się tego zwykle nie opłaca. Prom jest naturalnym przedłużeniem drogi z Polski do Szwecji. Ciężarówka załadowana w Polsce wjeżdża na pokład, a po drugiej stronie Bałtyku rusza dalej do odbiorcy z tym samym ładunkiem. Alternatywą jest przejazd dookoła przez Niemcy i Danię. Na wielu trasach do południowej Szwecji bezpośredni rejs oznacza mniej kilometrów za kierownicą i może skrócić całą podróż. Dla przewoźnika ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy godzinę wypłynięcia trzeba zgrać z umówionym terminem dostawy.


Plany POLSCA na kolejne lata


Plan rozwoju zakłada obsługę do 400 tysięcy ciężarówek i 700 tysięcy pasażerów rocznie. Chociaż to na razie plan a nie wynik to perspektywa wydaje się bardzo realna. Za rok będzie łatwiej ocenić, ile z tych planów zostało zrealizowanych.

Konkurencja na Bałtyku nie zniknie. Stena Line i TT-Line nadal będą walczyć o klientów na tych samych trasach, więc pasażer dalej będzie miał wybór. Jeśli usługi będą lepsze, to dlatego, że na rynku konkuruje kilku graczy.

Za każdym rejsem stoją ludzie, których nie widać z pokładu: marynarze i oficerowie, spawacze w stoczniach, logistycy w portach, pracownicy działów rezerwacji i załogi, które dbają o komfort i bezpieczeństwo pasażerów.

Następnym razem, gdy wejdziesz na prom w Świnoujściu albo w Gdańsku, zerknij na nazwę na burcie. Warto wiedzieć, kto zbudował statek, którym wygodnie i bezpiecznie płyniesz.



Polscy producenci szachów - polskie rzemiosło na szachownicy

 

szachy

Polskie szachy to branża, o której prawie się nie mówi. Mamy świetnych szachistów, turnieje i kluby w każdym większym mieście. Rzadko jednak zastanawiamy się, kto robi to, na czym gramy. A robią to w Polsce całkiem sprawni rzemieślnicy, w małych miejscowościach na Podkarpaciu, w Małopolsce czy w Beskidach.

Dlatego w tym artykule zajrzymy za kulisy. Zobaczymy, jak wygląda ta nisza w Polsce, jak się ma do Europy i świata, i przyjrzymy się sześciu firmom, które warto znać: Madoń, Węgiel, Sunrise, Filipek Wood, Gniadek i Żurek. Oczywiście nie są to wszyscy polscy producenci szachów, ale według mojej opinii najwięksi i najbardziej znani.

Jak wygląda branża szachowa w Polsce?

Zacznę od uczciwego zastrzeżenia: nie istnieje żaden oficjalny, publiczny ranking ani rejestr „producentów szachów w Polsce“. Szachy w statystykach giną w szerokiej kategorii gier i wyrobów drewnianych, więc nikt nie poda ci dokładnej liczby. Można za to policzyć firmy, które same przedstawiają się jako producenci i faktycznie mają własną markę, katalog i zakład. Z tej perspektywy mówimy o kilku do kilkunastu podmiotów, a sześć z nich omawiamy dziś.

Co je łączy? Prawie wszystkie zaczynały jako małe, często rodzinne firmy. Wiele z nich ma korzenie w latach 60., 80. albo na początku 90., czyli w czasach, gdy przedsiębiorczość w Polsce oznaczała coś zupełnie innego niż dziś. Dziś bazują na drewnie (grab, buk, jawor, wiśnia, dąb, mahoń z importu), na ręcznej obróbce i na rzemieślniczych technikach, takich jak wypalanie wzorów, intarsja, malowanie czy rzeźbienie.

Druga cecha wspólna to rozdrobnienie. Nie mamy jednego dużego koncernu szachowego. Mamy mozaikę firm, z których każda ma swoją specjalizację:

  • jedni stawiają na szachy rzeźbione i artystyczne,

  • inni na turniejowe, zgodne ze standardami FIDE,

  • jeszcze inni na nietypowe odmiany gry, jak szachy dla trzech graczy.

Dla klienta to dobra wiadomość, bo wybór jest naprawdę szeroki. Dla branży to wyzwanie, bo konkuruje z masowym importem z Azji.

Polska na tle Europy i świata

Tu trzeba spojrzeć realistycznie. Światowym centrum produkcji drewnianych szachów są Indie. Według jednego z producentów z Amritsaru to właśnie tam skupia się rzemiosło, które łączy wielowiekowe tradycje artysanalne ze standardami turniejowymi, a zakład z tego miasta wytwarza oficjalne zestawy na Mistrzostwa Świata (figury do World Chess Championship powstają w fabryce w Amritsarze). Duże europejskie i amerykańskie marki, takie jak The House of Staunton, często zlecają produkcję właśnie tam. Z kolei forumowicy zwracają uwagę, że Jaques, brytyjski symbol branży, produkuje w Indiach według własnych standardów. Obok Indii są jeszcze Chiny, które dominują w segmencie tanich zestawów plastikowych i masowych.

A Europa? Wzorzec figur, który znamy dziś jako Staunton, wywodzi się z Wielkiej Brytanii. Zaprojektowano go w 1835 roku, a opatentowano w 1849. Z Londynem kojarzy się też Jaques, firma, której tradycja sięga, jak podają źródła branżowe, roku 1795 (Jaques of London to jeden z najstarszych producentów gier na świecie). Z Holandii pochodzi z kolei DGT, czyli elektroniczne zegary i szachownice, które widzisz na większości poważnych turniejów.

Gdzie w tym wszystkim są Polacy? Nie jesteśmy potęgą wolumenową i nie ma sensu udawać, że jest inaczej. Nie wytworzymy tylu zestawów co Indie i nie zejdziemy z ceną do poziomu fabryk z Yiwu. Nasza przewaga leży gdzie indziej:

  1. Bliskość i krótki łańcuch dostaw. Szachy z Tarnowa czy Stryszawy docierają do klienta w Niemczech szybciej niż paczka z drugiego końca świata.

  2. Elastyczność. Małe firmy łatwiej wykonają personalizację, grawer czy zestaw na specjalne zamówienie.

  3. Nisze. Szachy dla trójki graczy, heksagonalne szachy Glińskiego, zestawy dla niewidomych. To rzeczy, których duże fabryki nie robią, bo im się to nie opłaca.

  4. Ślad „Made in Poland“. Coraz więcej kupujących zwraca uwagę na to, skąd pochodzi produkt i z jakiego drewna powstał.

Sześć polskich marek, które warto znać

Przechodzę do konkretów. Każda z poniższych firm ma inny charakter, więc opisuję je po kolei.

Madoń - szachy rzeźbione od 1981 roku

Firma Madoń Chess, związana z nazwiskiem Wawrzyńca Madonia, działa od 1981 roku i specjalizuje się w szachach rzeźbionych oraz artystycznych. Na swojej stronie piszą wprost, że w tym segmencie są wiodącą firmą na rynku polskim i światowym. Producent podaje, że aktualnie wytwarza około 80 różnych modeli, od prostych zestawów dla dzieci po dzieła o wartości artystycznej, stoły szachowe i duże szachy ogrodowe.

szachy firmy Madoń
Szachy firmy Madoń

Co wyróżnia Madonia? Przede wszystkim motywy historyczne. W katalogu znajdziesz zestawy inspirowane bitwą pod Grunwaldem, starożytną Spartą czy kasetę z pocztem królów polskich. To pomysł, który świetnie sprawdza się jako prezent dla kogoś, kto lubi zarówno szachy, jak i historię. Firma deklaruje, że do rzeźbionych szachów używa twardego drewna z certyfikatem FSC, a figury są obciążane metalem, żeby stabilnie stały na planszy. Poza tym warcaby, backgammon, stoliki szachowe, deski turniejowe i puchary w kształcie figur.

Wszystko jest w całości wytwarzane w Polsce, a produkty trafiają zarówno do klientów w kraju, jak i do odbiorców w całej Europie i poza nią.

Węgiel Chess - tarnowska marka z historią sięgającą 1964 roku

To jedna z najbardziej „historycznych“ firm na naszej liście. Węgiel Chess opisuje swoje początki tak: w 1964 roku założyciel zrezygnował z pracy państwowej i zaczął własną działalność, początkowo od szachów magnetycznych, z trzema pracownikami. Dwa lata później zatrudniał już dziewięć osób. W 1967 roku firma po raz pierwszy wystawiła swoje szachy na targach krajowych, co przyniosło pierwsze zamówienia eksportowe, a w 1983 roku uzyskała koncesję na sprzedaż do tak zwanego drugiego obszaru płatniczego. Dla młodszych czytelników: to czasy, gdy sprzedaż na Zachód wymagała specjalnych zezwoleń i była sporym osiągnięciem. Dzięki temu firma trafiła na targi m.in. do Paryża, Szwajcarii i Niemiec.

Dziś, według informacji ze strony, zakład zatrudnia ponad 130 osób, a oferta obejmuje ponad pięćdziesiąt rodzajów szachów, warcaby i backgammon. Biuro mieści się w Tarnowie, a fabryka w Podlesiu Machowskim w gminie Łęki Górne na Podkarpaciu. Firma podkreśla, że nie składa importowanych produktów, tylko sama wytwarza i ręcznie zdobi swoje wyroby: obróbka drewna, wypalanie wzorów na figurach i planszach, malowanie plansz, sklejanie opakowań. Marka chwali się też, że z jej szachów turniejowych korzystał Garri Kasparow.

szachy polskiej firmy Węgiel
Szachy firmy Węgiel


Ta firma pokazuje najlepiej, jak polska rodzinna manufaktura może urosnąć do poziomu zakładu zatrudniającego setki ludzi w regionie, w którym miejsc pracy w przemyśle nigdy za wiele.

Sunrise Chess & Games (Fabryka Szachów) - polski producent z angielską nazwą

Sunrise wygląda trochę inaczej niż reszta. To bardziej firma-sklep połączona z produkcją. Na stronie czytamy, że jest to polska firma zajmująca się produkcją i sprzedażą ręcznie wykonywanych gier drewnianych: szachów, warcabów i backgammona. Istnieje od 1996 roku, a angielska nazwa wynika z eksportu do wielu krajów. Podkreślają, że jest to firma w 100% polska. Gry eksportują do większości krajów europejskich, ale też do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii i Japonii.

Najciekawsza jest strona produkcyjna. Firma pisze, że szachy powstają w Polsce, wytwarzane przez polskich rzemieślników z drewna pochodzącego z lasów państwowych. Wymienia gatunki: grab, jawor, buk, brzozę, mahoń, dąb, lipę, wiśnię, orzech oraz fornir wenge i mahoniu. W szachach profesjonalnych obciążniki są ze stali, a nie z toksycznego ołowiu, co jest ciekawym szczegółem. Standardy figur Staunton i desek mają być zgodne z wymaganiami FIDE.

Sunrise uczciwie przyznaje też, że część produktów importuje: ekskluzywne figury i deski z Indii, tanie szachy plastikowe z Chin i Turcji, a elektroniczne zegary i komputery szachowe z Holandii. Ma też w ofercie zegary DGT i jest od ponad 20 lat wyłącznym dystrybutorem książek szachowych kilku zagranicznych wydawnictw, między innymi New in Chess i Quality Chess. Do tego dochodzą zamówienia specjalne (od 500 sztuk jednego produktu), grawer laserowy i współpraca ze szkołami oraz klubami, którym firma oferuje preferencyjne ceny. To mocny przykład tego, że producent może jednocześnie być lokalnym rzemieślnikiem i partnerem dla całego środowiska szachowego.

Filipek Wood - rodzinna firma z drewna i pomysłu

Filipek Wood to rodzinna firma, która działa od 1990 roku, czyli ponad 30 lat. Specjalizuje się w ręcznie wykonywanych grach drewnianych: szachach, warcabach i backgammonie. Wszystkie produkty są wytwarzane w Polsce, zarówno przez samą firmę, jak i przez zaprzyjaźnionych rzemieślników. To zresztą ciekawy model: nie jedna wielka hala, tylko sieć współpracujących pracowni.

Oferta jest bardzo przejrzysta i zorganizowana według kategorii: szachy turniejowe (duże, średnie, małe), tradycyjne, zdobione, magnetyczne, a do tego szachownice, figury, torby, kuferki i zegary. Ceny, co warto odnotować, są dość przystępne. Na stronie głównej widzimy m.in. szachy turniejowe z intarsją od około 250 zł, zestawy magnetyczne od około 130 zł, a bardziej ekskluzywne modele zdobione, jak szachy dębowe 64 cm, kosztują około 800 zł. Ważnym elementem jest również personalizacja: grawer z dedykacją, cytatem, logo, a nawet odręcznym pismem. Jeśli szukasz szachów na ślub, komunię albo jubileusz, to jest dokładnie ten kierunek.

Gniadek - tarnowska Wytwórnia Szachów od 1980 roku

Wytwórnia Szachów Gniadek istnieje od 1980 roku i od początku produkuje gry z drewna: szachy, warcaby i backgammon. Według informacji firmy w ofercie jest ponad 40 modeli, w tym także szachy dla niewidomych. To drobiazg, który robi wrażenie, bo sprzęt dostosowany do osób niewidomych to specjalistyczna nisza, w której nie ma tłumu producentów.

Firma dzieli swoje wyroby na dwie grupy: sprzęt dla profesjonalistów, doceniany przez kluby sportowe, oraz modele dla amatorów. Siedziba mieści się w Tarnowie, tym samym mieście, w którym ma biuro Węgiel Chess.


Szachy Żurek - niszowe odmiany gry prosto ze Stryszawy

Ostatnia firma jest chyba najbardziej oryginalna. Zakład Produkcyjno-Handlowo-Usługowy Żurek Jan istnieje oficjalnie od 11 lutego 2002 roku i ma siedzibę w Stryszawie, w polskich górach. Sami piszą, że są „góralami otoczonymi piękną przyrodą“, co dodaje im klimatu.

Prawdziwą wizytówką jest jednak oferta. Jan Żurek zainspirował się koncepcją szachów dla trójki graczy profesora Filka, przez lata ją dopracowywał i w końcu zastrzegł własną wersję w Urzędzie Patentowym. Według firmy jest to dziś jedyny w Polsce producent szachów dla trzech graczy. Poza tym w ofercie są szachy klasyczne, warcaby, szachy stupolowe (Capablanki) oraz heksagonalne szachy Glińskiego. A to ciekawostka dla Polaków: heksagonalne szachy wymyślił Władysław Gliński, polski wynalazca, w 1936 roku. Mało kto wie, że ta odmiana, dziś znana na świecie, ma polskie korzenie, a Żurek podtrzymuje tę tradycję.

Firma robi też szachy wypalane, a jako imitację intarsji stosuje druk UV, szachy ozdobne wykonane ręcznie, szachy folkowe i zestawy personalizowane. Produkty trafiają według informacji firmy do Francji, Niemiec, Czech, Anglii, USA, Japonii i na Węgry. To dowód, że w branży, w której nie da się konkurować ceną z Azją, można wygrać pomysłem.

Dlaczego to wszystko ma znaczenie dla polskiej gospodarki?

Gdy czytasz o firmie zatrudniającej 130 osób albo o rodzinnym zakładzie w beskidzkiej wsi, łatwo uznać, że to drobiazgi. Ale gospodarka składa się właśnie z takich elementów. Co dają polskie szachy?

Miejsca pracy poza wielkimi miastami. Podlesie Machowskie, Stryszawa czy podtarnowskie okolice to nie są ośrodki, w których inwestują globalne korporacje. Rzemieślnicza produkcja daje tam stabilne zatrudnienie dla stolarzy, malarzy, szlifierzy i pakowaczy. Węgiel Chess zatrudnia ponad 130 osób, a to już poważny pracodawca w skali lokalnej.

Przetwarzanie lokalnego surowca. Sunrise pisze, że korzysta z drewna z lasów państwowych. Madoń deklaruje drewno z certyfikatem FSC. Filipek Wood sadzi drzewa. Z punktu widzenia gospodarki to wartość dodana: z surowca, który sprzedany jako kłoda kosztowałby niewiele, powstaje produkt wielokrotnie droższy.

Eksport. Prawie każda z opisywanych firm sprzedaje za granicę. Eksport małych firm rzemieślniczych nie zmienia bilansu handlowego państwa, ale zmienia obraz Polski: kojarzymy się nie tylko z meblami i jabłkami, lecz także z dobrze zrobionymi szachami.

Przekazywanie umiejętności. Węgiel Chess pisze, że jego rzemieślnicy przekazują swoje umiejętności z pokolenia na pokolenie. Rzemiosło jest zawodem, który znika, jeśli nikt go nie uczy. Każdy zakład, który utrzymuje ręczną produkcję, ratuje kawałek tej wiedzy.

Wsparcie dla środowiska szachowego. Sunrise reinwestuje część przychodów w szkoły i stowarzyszenia, a wiele firm zaopatruje kluby i turnieje. Szachy w polskich szkołach rozwijają się, więc popyt na sprzęt rośnie. Dobrze, gdy ten sprzęt pochodzi od polskich producentów, a pieniądze zostają w kraju.


Podsumowanie

Polscy producenci szachów to nie żaden gigant przemysłowy, tylko grupa rzemieślników i rodzinnych firm, z których każda ma własną historię. Od Węgla, który zaczynał w 1964 roku od szachów magnetycznych i trzech pracowników, przez Gniadka i Madonia, działających od przełomu lat 70. i 80., po Filipka, Sunrise i Żurka, którzy dołączyli w latach 90. i na początku XXI wieku. Wszyscy są trochę inni, ale łączy ich jedno: chcą, żebyś grał na czymś, co zostało zrobione z głową.

W skali świata jesteśmy małym graczem, bo szachowe centrum produkcyjne leży w Indiach, a masowo dominują Chiny. W Europie mamy za to solidną, rozpoznawalną niszę, w której liczy się jakość, personalizacja i oryginalne pomysły, takie jak szachy dla trzech graczy czy zestawy dla niewidomych.

Następnym razem, gdy będziesz wybierać szachy, zajrzyj najpierw na polskie strony. Być może to właśnie z Tarnowa, Stryszawy albo Łęk Górnych przyjedzie do ciebie skoczek, którym zagrasz najważniejszą partię roku.