Gdy w Polsce pada słowo "spółdzielnia", większości z nas automatycznie zapala się lampka z napisem: mleczarnia. Karton mleka, kostka masła, ser w lodówce. To skojarzenie jest naturalne, bo spółdzielnie mleczarskie przez dekady były jednym z najbardziej widocznych filarów polskiej gospodarki spożywczej. Ale na tym wiedza wielu osób się kończy. A szkoda, bo spółdzielnie w Polsce to znacznie więcej niż nabiał i znacznie więcej niż wspomnienie czasów PRL.
Prawda jest taka, że spółdzielnie funkcjonują w Polsce od dziesięcioleci i co szczególnie ważne, ogromna część z nich nie tylko przetrwała transformację ustrojową, ale świetnie odnalazła się w realiach wolnego rynku. Działają do dziś, produkują w Polsce, zatrudniają pracowników i wciąż opierają się na tym samym fundamencie: wspólnej własności i odpowiedzialności członków.
Model spółdzielczy jest
wyjątkowy. W przeciwieństwie do klasycznych spółek kapitałowych
nie mamy tu anonimowych inwestorów ani zagranicznych funduszy.
Właścicielami są konkretni ludzie - rolnicy, pracownicy,
rzemieślnicy, pszczelarze czy specjaliści z danej branży. Zyski
nie znikają w rajach podatkowych, tylko zostają w kraju, bardzo
często w małych miejscowościach i regionach, które bez
spółdzielni miałyby znacznie trudniej.
Spółdzielnie mleczarskie - punkt odniesienia dla całego sektora
Nie sposób mówić o spółdzielczości bez odniesienia do mleczarstwa, bo to ono przez lata było wizytówką tego modelu. Spółdzielnie mleczarskie powstawały jeszcze przed II wojną światową, a w okresie PRL-u stały się podstawą przetwórstwa mleka. Co istotne, wiele z nich działa do dziś w niezmienionej lub tylko lekko zmodyfikowanej formie.
Ich siłą jest połączenie
producenta surowca z przetwórstwem. Rolnik nie jest tylko dostawcą
mleka, jest współwłaścicielem zakładu. Ma wpływ na decyzje,
kierunek rozwoju i standardy jakości. To dlatego polskie produkty
mleczarskie cieszą się tak dobrą opinią zarówno w kraju, jak i
za granicą. Ten model stał się punktem odniesienia dla innych
branż spółdzielczych.
Spółdzielnia Niewidomych Sanel - biznes z realnym wymiarem społecznym
Jednym z najbardziej poruszających przykładów polskiej spółdzielczości jest Spółdzielnia Niewidomych Sanel. To przedsiębiorstwo, które od lat udowadnia, że działalność gospodarcza może iść w parze z odpowiedzialnością społeczną i to bez obniżania jakości czy konkurencyjności.
Sanel powstał z myślą o tworzeniu miejsc pracy dla osób niewidomych i słabowidzących. Nie jest to jednak działalność „symboliczna” ani oparta na litości. To realna produkcja i usługi, dostosowane technologicznie i organizacyjnie do możliwości pracowników. Ergonomia stanowisk, specjalistyczne narzędzia i odpowiednie procesy sprawiają, że osoby z niepełnosprawnością wzroku mogą wykonywać pracę na wysokim poziomie.
Tak to wygląda w praktyce:
Co ważne, Sanel działa w
Polsce, produkuje w Polsce i płaci podatki w Polsce. Daje stabilne
zatrudnienie i poczucie sprawczości ludziom, którzy w innym modelu
gospodarczym mogliby być wykluczeni z rynku pracy. To przykład
spółdzielni, która nie tylko wspiera gospodarkę, ale też realnie
zmienia życie ludzi.
Spółdzielnia Metalowo-Odlewnicza „Ogniwo” - ciężki przemysł w spółdzielczym wydaniu
Kiedy myślimy o przemyśle metalowym i odlewnictwie, rzadko kojarzymy go ze spółdzielniami. Tymczasem Spółdzielnia Metalowo-Odlewnicza „Ogniwo” z Biecza jest dowodem na to, że ten model doskonale sprawdza się także w ciężkiej produkcji.
„Ogniwo” to zakład z długą historią, który przez lata wypracował know-how w zakresie odlewów i obróbki metalu. Ich głównymi produktami to kotły węglowe i pelletowe. Dziś to nowoczesna spółdzielnia, inwestująca w park maszynowy, automatyzację i kontrolę jakości. Produkcja odbywa się w Polsce, a wyroby trafiają do różnych sektorów przemysłu, często także poza granice kraju.
Siłą „Ogniwa” jest
stabilność. Brak presji krótkoterminowego zysku pozwala na
rozsądne inwestycje i długofalowe planowanie. Członkowie
spółdzielni wiedzą, że rozwój zakładu oznacza rozwój regionu i
bezpieczeństwo miejsc pracy.
WSP Społem - Majonez Kielecki i siła polskiej marki
WSP Społem to jeden z najbardziej rozpoznawalnych przykładów sukcesu spółdzielni na rynku konsumenckim. Majonez Kielecki to produkt kultowy o wyrazistym smaku, który przez lata zbudował lojalność konsumentów.
Ale za tym sukcesem stoi coś więcej niż dobra receptura. To konsekwentna praca spółdzielni, modernizacja produkcji, dbałość o jakość i świadome zarządzanie marką. WSP Społem produkuje w Polsce, zatrudnia lokalnych pracowników i korzysta z krajowych surowców.
W czasach, gdy wiele marek
spożywczych zostało przejętych przez zagraniczne koncerny, WSP
Społem pozostało polskie. To pokazuje, że spółdzielnia może nie
tylko przetrwać, ale wręcz dominować w swojej kategorii.
Spółdzielnia "Pokój" - polska elektronika, o której mało się mówi
Elektronika rzadko kojarzy się z rodzimą produkcją, a jeszcze rzadziej ze spółdzielniami. Tymczasem spółdzielnia "Pokój" od lat działa w tym sektorze, pokazując, że polska myśl techniczna ma się dobrze.
Spółdzielnia Elektrotechniczna Pokój zajmuje się produkcją drobnej elektroniki od złączek jeno i wielotorowych, bloków rozdzielczych, łączników krańcowych po przyciski sterownicze i odbieraki prądu.
Działalność spółdzielni opiera się na doświadczeniu inżynierów i techników, którzy przez dekady budowali kompetencje w zakresie produkcji elektronicznej i elektrotechnicznej. Spółdzielczy model pozwolił zachować ciągłość wiedzy i elastycznie reagować na zmiany technologiczne.
Spółdzielnia Pszczelarska APIS - natura, tradycja i nowoczesność
Spółdzielnia Pszczelarska APIS to przykład idealnego połączenia tradycji z nowoczesnym zarządzaniem. Skupia pszczelarzy z całej Polski, umożliwiając im wspólną sprzedaż miodów i produktów pszczelich na dużą skalę.
Dzięki spółdzielni drobni producenci zyskują dostęp do nowoczesnych zakładów konfekcjonowania, kontroli jakości i dystrybucji. Produkcja odbywa się w Polsce, z polskich pasiek, a jakość jest skrupulatnie kontrolowana.
APIS wspiera nie tylko
gospodarkę, ale też rolnictwo i ochronę środowiska. Bez pszczół
nie ma rolnictwa i ta spółdzielnia doskonale to rozumie.
Klinika Uzdrowiskowa "Pod Tężniami" - spółdzielnia w sektorze zdrowia
Spółdzielnia Usług Medycznych Klinika Uzdrowiskowa "Pod Tężniami" w Ciechocinku pokazuje, że model spółdzielczy sprawdza się również w ochronie zdrowia. Uzdrowiska od lat są ważnym elementem polskiej tradycji leczniczej, a forma spółdzielni pozwala łączyć profesjonalizm z ludzkim podejściem do pacjenta.
Placówka oferuje usługi
medyczne i rehabilitacyjne, korzystając z naturalnych walorów
uzdrowiskowych. Specjaliści współtworzący spółdzielnię mają
realny wpływ na funkcjonowanie kliniki, co przekłada się na jakość
usług i długofalowe myślenie o rozwoju.
UNIFREEZE - mrożone owoce i warzywa z Polski o międzynarodowym zasięgu
W świecie polskich producentów żywności spółdzielczość pojawia się nie tylko w klasycznych formach, ale też poprzez nowoczesne partnerstwa i struktury własnościowe. Świetnym przykładem jest UNIFREEZE Sp. z o.o. - firma działająca formalnie jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, której właścicielem jest Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "Nowe Pole" z Górzna. Dzięki temu UNIFREEZE łączy dynamiczne zarządzanie nowoczesną spółką z kapitałem i misją spółdzielczą.
UNIFREEZE to przede wszystkim producent mrożonych owoców i warzyw, który na polskim rynku działa już od ponad dwóch dekad. Firma powstała na bazie doświadczenia w przetwórstwie rolno-spożywczym i rozwija swoje możliwości technologiczne, aby oferować produkty o wysokiej jakości zarówno klientom detalicznym, jak i klientom biznesowym.